Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë (OEAK) po avokon që Kosova të pranojë gazin e lëngshëm natyror nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës (LNG) dhe zhvillimin e infrastrukturës së nevojshme të gazit ta trajtojë si prioritet strategjik kombëtar.
Përmes një dokumenti të politikave me titull “Shfrytëzimi i Gazit Natyror të Lëngshëm Amerikan (LNG) për Sigurinë Energjetike dhe Bashkërendimin Strategjik të Kosovës”, OEAK shprehet po ashtu se Kosova aktualisht nuk posedon infrastrukturë fizike operative vendore, e as një kornizë mjaftueshëm të zhvilluar rregullative dhe të tregut, për të përdorur drejtpërdrejt gazin natyror të lëngshëm.
Megjithatë, Oda thotë se kjo pengesë duhet të kuptohet kryesisht si çështje e gatishmërisë së brendshme, dhe jo si mungesë e furnizimit rajonal apo e mundësive për qasje.
“Prandaj, qasja në gazin natyror të lëngshëm amerikan varet nga dy drejtime paralele dhe të ndërvarura: integrimi në infrastrukturën ekzistuese dhe atë në zhvillim në rajon, si dhe zhvillimi i një kornize të besueshme ligjore dhe rregullative vendore për gazin”, thotë OEAK.
Më tej, Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë, si pjesë e rrjetit të Odës Ekonomike të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, thekson se nga perspektiva e infrastrukturës fizike, Kosova duhet të pozicionohet brenda korridoreve rajonale të mbështetura nga LNG-ja, përfshirë terminalet në Greqi dhe Kroaci, Korridorin Vertikal të Gazit dhe interkoneksionet veri-jug në Evropën Juglindore.
Zhvillimet e fundit, Oda thotë se tregojnë se disponueshmëria e furnizimit me gaz nuk paraqet kufizim thelbësor.
“Terminali i LNG-së në Aleksandropolis (Greqi), i kombinuar me lidhjet e gazsjellësit drejt Maqedonisë së Veriut, vlerësohet të ofrojë afërsisht 2.8 miliardë metra kub (bcm) kapacitet vjetor, prej të cilit vetëm 0.4–0.8 bcm pritet të konsumohen në mënyrë vendore, duke lënë deri në 2 bcm të disponueshme për rieksport. Kjo dëshmon se në rajon ekzistojnë vëllime të mjaftueshme për të akomoduar kërkesën e ardhshme të Kosovës, me kusht që të krijohet infrastruktura e interkoneksionit. Në të njëjtën kohë, indiciet se korridori historik i gazsjellësit (Mitrovicë-Prishtinë-Ferizaj-Shkup) mbetet i rezervuar përbëjnë një faktor të rëndësishëm lehtësues”.
“Ndonëse kjo nuk përbën infrastrukturë funksionale, mund të zvogëlojë ndjeshëm një nga pengesat më komplekse të zhvillimit, siç është shpronësimi i tokës, duke përshpejtuar kështu afatet e ndërtimit të gazsjellësit dhe duke ulur kostot e përgjithshme të projektit”, tha Oda në këtë dokument.
Sipas vlerësimeve të Odës, po aq kritike është edhe korniza ligjore dhe institucionale.
Megjithëse Kosova ka miratuar Ligjin Nr. 05/L-082 për Gazin Natyror, OEAK thotë se kjo kornizë kërkon harmonizim të mëtejshëm me acquis-in energjetik të Bashkimit Evropian dhe modernizim të rregullave të tregut për të garantuar besimin e investitorëve, mundësuar qasje për palë të treta dhe mbështetur kontraktimin afatgjatë.
“Paralelisht, mospërputhjet rregullative dhe fiskale vazhdojnë ta pengojnë zhvillimin e LNG-së. Veçanërisht, aplikimi i akcizës mbi LNG-në duket i paharmonizuar me praktikat ndërkombëtare, pasi LNG-ja zakonisht matet në njësi energjetike dhe jo në litra, ndërsa produktet e krahasueshme të gazit natyror përgjithësisht nuk i nënshtrohen një taksimi të tillë. Duke pasur parasysh se furnizimi me LNG në rajon buron kryesisht nga Shtetet e Bashkuara, një trajtim i tillë mund të krijojë gjithashtu shtrembërime të paqëllimshme në politikat tregtare”, thonë në Odën Amerikane.
Të marra së bashku, Oda thekson se këta faktorë çojnë drejt një përfundimi të qartë strategjik: qasja e Kosovës në LNG nuk kufizohet nga disponueshmëria rajonale e furnizimit, por nga prioritetizimi i politikave të brendshme, zhvillimi i infrastrukturës dhe gatishmëria rregullative.
“Adresimi i këtyre boshllëqeve, përmes investimeve të synuara infrastrukturore, harmonizimit rregullativ dhe korrigjimit të trajtimit fiskal, do të largonte pengesat artificiale dhe do t’i mundësonte Kosovës të integrohej më shpejt në tregun rajonal të gazit që po merr formë”, u tha mes tjerash në dokumentin e politikave hartuar nga OEAK.
Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë potencon se për Kosovën, një vend me varësi të lartë nga importi, me kapacitete të vjetruara të prodhimit të energjisë me bazë linjiti dhe me diversifikim të kufizuar energjetik, “LNG-ja amerikane përfaqëson jo vetëm një burim alternativ energjie, por edhe një instrument strategjik”.
Ky dokument politikash i bën thirrje Qeverisë së re të Kosovës që të kalojë përtej trajtimit konceptual të LNG-së dhe të ndërmarrë hapa të menjëhershëm dhe konkretë drejt zbatimit.
“Duke pasur parasysh presionin në rritje mbi kapacitetet vendore të prodhimit të energjisë, veçanërisht në dritën e remontit të planifikuar të termocentraleve ekzistuese me linjit, si dhe barrën e konsiderueshme që kostot e importit të energjisë tashmë po i shkaktojnë ekonomisë, nevoja për diversifikim është bërë urgjente”, tha Oda Amerikane në këtë dokument politikash.
