Shkruan: Burim Gjaka
Zhvillimet e fundit në Hagë nuk janë thjesht procese gjyqësore ndaj disa individëve. Ato përbëjnë një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj kujtesës sonë kolektive, ndaj së vërtetës historike dhe ndaj vetë themeleve mbi të cilat është ndërtuar shteti i Kosovës. Në bankën e të akuzuarve nuk po qëndrojnë vetëm ish-pjesëtarë të Ushtria Çlirimtare e Kosovës, aty, në mënyrë simbolike, po tentohet të vihet në pikëpyetje vetë e drejta e shqiptarëve të Kosovës për rezistencë, mbijetesë dhe liri.
UÇK-ja nuk ishte projekt ideologjik dhe as aventurë ushtarake. Ajo ishte përgjigjja e fundit e një populli të shtypur sistematikisht në tokën e vet. Në mesin e viteve ’90, Kosova ishte territor pa të drejta, pa siguri dhe pa perspektivë politike. Dhuna shtetërore serbe, spastrimi etnik dhe dështimi i mekanizmave ndërkombëtarë për mbrojtjen e civilëve e bënë të pashmangshme lindjen e rezistencës së armatosur. Në atë realitet, lufta nuk ishte zgjedhje emocionale, por akt legjitim vetëmbrojtjeje kombëtare.
Lufta çlirimtare e Kosovës ishte e rrënjosur thellë në ndërgjegjen historike të popullit shqiptar. Ajo nuk u bë për të pushtuar territore, por për të mbrojtur pragun e shtëpisë. Simboli më i fuqishëm i kësaj lufte mbetet Adem Jashari, qëndresa e të cilit shënoi pikën e pakthyeshme të historisë sonë. “Bëhu i fortë, se kjo tokë është e jona, nuk ia kemi marrë askujt” nuk ishte slogan, por deklaratë sovraniteti, nga Komandanti Adem Jashari. Me Prekazin, historia shqiptare në Kosovë e mbylli kapitullin e nënshtrimit.
UÇK-ja e detyroi botën ta shohë Kosovën ndryshe. Nga një çështje e heshtur humanitare, ajo u shndërrua në problem politik dhe strategjik për Perëndimin. Mbështetja e Shteteve të Bashkuara, e artikuluar qartë nga Madeleine Albright, nuk erdhi nga sentimentalizmi, por nga njohja e një realiteti të krijuar në terren.Shqiptarët e Kosovës kishin marrë fatin e tyre në duart e veta. Rambujeja nuk do të kishte ndodhur pa UÇK-në dhe pa sakrificën e saj.
Ndërhyrja e NATO në vitin 1999 shënoi një precedent historik dhe një pranim të heshtur të drejtësisë së kauzës sonë. Aleanca më e fuqishme ushtarake në botë nuk do të rrezikonte kredibilitetin e saj pa një bazë të fortë morale dhe politike. Ajo bazë ishte lufta çlirimtare e UÇK-së. Pa rezistencë në terren nuk do të kishte urgjencë ndërkombëtare e pa urgjencë nuk do të kishte çlirim.
Sot, proceset në Hagë rrezikojnë të prodhojnë një narrativë të rrezikshme, ku agresori dhe viktima vendosen në të njëjtën peshore morale. Ky relativizim nuk është drejtësi, por shtrembërim historie. Askush nuk e konteston nevojën që drejtësia të veprojë ndaj individëve, por askush nuk ka të drejtë ta kriminalizojë një luftë çlirimtare që gëzoi mbështetje masive popullore dhe ndërkombëtare. Historia e Kosovës nuk fillon në aktakuzë dhe nuk mund të përfundojë në një sallë gjyqi.
Siç e ka thënë qartë senatori amerikan Bob Dole: “Nëse nuk do të kishte UÇK, nuk do të kishte vëmendje botërore për Kosovën.” Kjo është e vërtetë historike. Pa UÇK-në nuk do të kishte ndërhyrje, pa ndërhyrje nuk do të kishte çlirim dhe pa çlirim nuk do të kishte shtet.
Në këtë kontekst, reagimi institucional i Kosovës nuk është opsion, por detyrim. Qeveria e Kosovës, Kuvendi i Kosovës dhe të gjitha institucionet shtetërore duhet të flasin me një zë të vetëm dhe të qartë. Heshtja, relativizimi apo kalkulimet politike në momente të tilla nuk janë maturi, por dobësi shtetërore. Mbrojtja e UÇK-së është mbrojtje e aktit themeltar të Republikës dhe kërkon përgjegjësi të plotë politike e kombëtare.
Po aq vendimtare sa reagimi institucional është edhe përgjigjja qytetare. Protesta e nesërme nuk është tubim partie dhe as shpërthim emocional i çastit. Ajo është akt qytetar dhe kombëtar për mbrojtjen e dinjitetit historik. Pjesëmarrja masive, e qetë dhe e vendosur e qytetarëve do të jetë mesazh i qartë se Kosova nuk pranon rishkrim historie dhe as barazim moral mes agresorit dhe viktimës. Dalja në protestë është dalja në mbrojtje të së vërtetës sonë kolektive, në mbrojtje të sakrificës dhe në mbrojtje të Republikës.
UÇK-ja nuk kërkon imunitet moral, por trajtim të drejtë historik. Ajo ishte shprehja më e lartë e vullnetit kombëtar për liri. Dhe pavarësisht zhvillimeve në Hagë, një e vërtetë mbetet e palëkundur: Kosova është shtet sepse dikush guxoi të rezistojë. Historia mund të sfidohet, por liria e një kombi nuk kriminalizohet.
