Shkruan: Burim Gjaka
Roli i idershipit nuk është vetëm rë ruajë atë që ekziston, por të krijojë kushtet për atë që duhet të bëhet.”
—- Warren Bennis—
Kosova ka investuar për vite me radhë në reforma arsimore, ka miratuar strategji, ligje dhe udhëzime administrative, por rezultatet e nxënësve vazhdojnë të mbeten nën pritjet. Kjo na detyron të shtrojmë një pyetje themelore: ku ndërpritet zinxhiri i zbatimit të reformave? Një pjesë e rëndësishme e përgjigjes gjendet pikërisht te roli i Drejtorive Komunale të Arsimit (DKA). A duhet ato të jenë vetëm administratore të sistemit arsimor lokal, apo udhëheqëse të zhvillimit dhe cilësisë në arsim?
Kjo nuk është vetëm një dilemë terminologjike. Është një çështje që përcakton mënyrën se si kuptohet qeverisja e arsimit në nivel lokal dhe, në fund të fundit, cilësinë e rezultateve që sistemi arrin të prodhojë. Një institucion mund të funksionojë duke zbatuar procedura, duke administruar dokumente dhe duke respektuar kërkesat ligjore. Por një institucion që synon zhvillimin duhet të shkojë përtej administrimit: ai duhet të ketë vizion, strategji, përgjegjësi dhe ndikim të matshëm në përmirësimin e shkollave.
Pikërisht këtu fillon dallimi ndërmjet administrimit dhe lidershipit.
Misioni i DKA-së nuk përfundon me administrim
Çdo DKA ka përgjegjësi të rëndësishme administrative. Ajo organizon funksionimin e sistemit arsimor në nivel lokal, zbaton legjislacionin në fuqi, menaxhon burimet njerëzore dhe financiare, koordinon bashkëpunimin ndërmjet komunës dhe institucioneve arsimore dhe kujdeset për mbarëvajtjen e proceseve shkollore. Pa këto funksione, sistemi nuk mund të funksionojë.
Por pyetja thelbësore mbetet: a mjafton vetëm kjo?
Përgjigjja është jo.
Arsimi nuk është vetëm një sistem procedurash administrative. Ai është procesi përmes të cilit ndërtohet kapitali njerëzor, zhvillohet shoqëria dhe formësohet e ardhmja e një vendi. Për këtë arsye, institucioni që e udhëheq arsimin në nivel lokal duhet të ketë një rol shumë më të gjerë sesa administrimi i dokumenteve dhe zbatimi i vendimeve.
Misioni i vërtetë i DKA-së duhet të jetë krijimi i kushteve që çdo shkollë të përmirësohet vazhdimisht, çdo mësimdhënës të zhvillohet profesionalisht dhe çdo nxënës të ketë mundësi për një arsim cilësor.
Administrimi është mjeti që e bën të mundur këtë mision; nuk është vetë misioni.
Nga administrator e proceseve në udhëheqëse të zhvillimit
Koncepti bashkëkohor i menaxhimit arsimor ka ndryshuar dukshëm gjatë dy dekadave të fundit. Sistemet më të suksesshme nuk dallohen sepse kontrollojnë më mirë procedurat, por sepse ndërtojnë institucione që mësojnë, zhvillojnë profesionistët dhe përdorin të dhënat për të përmirësuar rezultatet.
Edhe gjetjet e OECD-së tregojnë se sistemet me performancën më të lartë karakterizohen nga udhëheqje që nxit zhvillimin profesional, bashkëpunimin ndërmjet shkollave dhe vendimmarrjen e bazuar në evidencë, jo vetëm nga kontrolli administrativ. Cilësia e arsimit lidhet ngushtë me cilësinë e lidershipit në çdo nivel të sistemit.
Një DKA tradicionale pyet nëse dokumentet janë dorëzuar në kohë, nëse procedurat janë respektuar dhe nëse detyrat administrative janë përmbushur. Një DKA që udhëheq zhvillimin shtron pyetje krejtësisht të tjera:
- A po përmirësohen rezultatet e nxënësve?
- A po zhvillohen profesionalisht mësimdhënësit?
- A po fuqizohen drejtorët e shkollave si liderë pedagogjikë?
- A po marrin shkollat mbështetjen që u nevojitet?
- A po zvogëlohen dallimet ndërmjet shkollave?
- A po mbështeten vendimet në analiza dhe evidencë?
Janë pikërisht këto pyetje që e zhvendosin fokusin nga administrimi drejt cilësisë.
Udhëheqja kërkon iniciativë, jo vetëm zbatim
Një DKA nuk mund të jetë udhëheqëse e cilësisë nëse funksionon vetëm si zyrë përcjellëse e vendimeve të nivelit qendror. Udhëheqja kërkon iniciativë, analizë dhe aftësi për të identifikuar problemet lokale. Brenda kompetencave që i njeh legjislacioni, DKA-ja duhet të ndërtojë politika zhvillimore për arsimin në komunë, të përcaktojë prioritete, të mbështesë shkollat sipas nevojave të tyre dhe të krijojë mekanizma që nxisin përmirësimin e vazhdueshëm. Ky është dallimi ndërmjet një administrate që mirëmban sistemin dhe një lidershipi që e zhvillon atë.
DKA-ja si udhëheqëse e kulturës së cilësisë
Cilësia në arsim nuk ndërtohet përmes kontrollit të vazhdueshëm, por përmes krijimit të një kulture profesionale ku të gjithë aktorët ndihen përgjegjës për përmirësimin e vazhdueshëm.
Në këtë proces, DKA-ja duhet të:
- ndërtojë një vizion të përbashkët për zhvillimin e arsimit në komunë;
- hartojë plane zhvillimore të bazuara në nevoja reale;
- analizojë rezultatet dhe sfidat e çdo shkolle;
- mbështesë zhvillimin profesional të mësimdhënësve;
- fuqizojë drejtorët në rolin e tyre si liderë pedagogjikë;
- promovojë bashkëpunimin dhe shkëmbimin e praktikave të mira;
- krijojë mekanizma të rregullt monitorimi, reflektimi dhe përmirësimi.
Një DKA moderne nuk duhet të presë vetëm raporte nga shkollat. Ajo duhet të jetë e pranishme në terren, të njohë realitetin e secilës shkollë dhe të ofrojë mbështetje profesionale aty ku ajo nevojitet më shumë.
Mbështetja është më e fuqishme se kontrolli
Një nga ndryshimet më të rëndësishme ndërmjet qasjes tradicionale dhe asaj moderne është mënyra se si kuptohet marrëdhënia me shkollat. Një institucion që fokusohet vetëm në kontroll mund të identifikojë gabime. Një institucion që ndërton kapacitete profesionale krijon përmirësim.
Studiuesi i njohur i reformave arsimore, Michael Fullan, argumenton se sistemet arsimore nuk përmirësohen duke shtuar kontrollin, por duke rritur kapacitetin profesional të njerëzve që punojnë në to. Kontrolli siguron respektimin e standardeve; mbështetja krijon zhvillim të qëndrueshëm.
Kjo nuk e zvogëlon rëndësinë e llogaridhënies. Përkundrazi, një sistem cilësor ka nevojë për standarde të qarta, monitorim dhe përgjegjësi. Por kontrolli pa mbështetje krijon pasiguri dhe formalizëm, ndërsa mbështetja e shoqëruar me llogaridhënie krijon besim, motivim dhe përmirësim.
Prandaj, DKA-ja duhet të shihet nga shkollat jo vetëm si institucion që kërkon përgjegjësi, por edhe si partner profesional që i ndihmon të zhvillohen.
Vendimmarrja duhet të bazohet në evidencë
Një DKA moderne nuk mund të udhëheqë mbi bazën e perceptimeve apo rutinës administrative.
Vendimet duhet të mbështeten në të dhëna të besueshme, si:
- rezultatet e nxënësve në vlerësimet e brendshme dhe të jashtme;
- rezultatet e Testit të Arritshmërisë dhe të PISA-s;
- raportet e vetëvlerësimit të shkollave;
- nevojat për zhvillim profesional të mësimdhënësve;
- vlerësimet e performancës së personelit;
- gjendjen infrastrukturore të institucioneve;
- treguesit e përfshirjes, vijueshmërisë dhe barazisë në arsim.
Kur vendimmarrja mbështetet në evidencë, prioritetet bëhen më të qarta, ndërhyrjet më të sakta dhe investimet shumë më efektive.
Përfundim
Një Drejtori Komunale e Arsimit nuk duhet të vlerësohet vetëm nga mënyra se si administron procedurat, por nga ndikimi që ka në zhvillimin e shkollave dhe në përmirësimin e rezultateve të nxënësve. Nëse shkollat janë zemra e sistemit arsimor, atëherë DKA-ja është mekanizmi që duhet ta mbajë atë zemër në funksion të vazhdueshëm. Kur ajo kufizohet vetëm në administrim, sistemi mbijeton. Kur ajo udhëheq me vizion, profesionalizëm dhe përgjegjësi, sistemi zhvillohet.
Ky është dallimi ndërmjet një administrate që menaxhon të tashmen dhe një lidershipi që ndërton të ardhmen.
Çfarë duhet të bëjë një DKA?
- Të ketë një vizion të qartë për zhvillimin e arsimit në komunë.
- Të hartojë politika dhe plane zhvillimore të bazuara në të dhëna.
- Të mbështesë drejtorët e shkollave si liderë pedagogjikë.
- Të krijojë mekanizma të qëndrueshëm për zhvillimin profesional të mësimdhënësve.
- Të jetë e pranishme në shkolla përmes mbështetjes profesionale dhe monitorimit cilësor.
- Të përdorë analizat dhe evidencën si bazë për çdo vendim.
- Të ndërtojë kulturë bashkëpunimi, transparence dhe llogaridhënieje.
Të mbahet mend:
“Institucionet nuk maten nga numri i procedurave që zbatojnë, por nga ndryshimi pozitiv që arrijnë të krijojnë në jetën e njerëzve që u shërbejnë.”
_____________________________________________________________________________________________
Vijon….
Në pjesën e tretë të fejtonit analitik do të trajtojmë një nga faktorët më vendimtarë për suksesin e arsimit në nivel lokal: rolin e drejtorit të Drejtorisë Komunale të Arsimit. Çfarë kompetencash duhet të ketë? Cilat vlera duhet ta udhëheqin? Dhe pse profesionalizmi, integriteti dhe lidershipi janë po aq të rëndësishëm sa vetë politikat arsimore?
