Fejton analitik- Pjesa e tetë, e fundit
Arsimi nuk ka nevojë për mëshirë, por për vizion
“Një popull që hap një shkollë, mbyll një burg.”
— Victor Hugo—
Shkruan: Burim Gjaka
Pas çdo analize serioze vjen momenti kur kritika duhet t’ia lërë vendin përgjegjësisë. Atëherë lind pyetja që nuk mund të shmanget: a është ende koha për ta ndryshuar rrjedhën e arsimit në Kosovë?Përgjigjja është po.
Por vetëm nëse pranojmë se arsimi nuk ndryshohet me deklarata solemne, me strategji që mbeten në letër apo me reforma që zgjasin vetëm deri në fund të mandatit të radhës. Arsimi nuk njeh cikle zgjedhore. Ai njeh vetëm cikle brezash. Vendimet që marrim sot nuk do të japin fryte nesër në mëngjes. Ato do të përcaktojnë nivelin e zhvillimit të shoqërisë sonë pas njëzet apo tridhjetë vitesh. Pikërisht për këtë arsye, çdo reformë arsimore duhet të jetë marrëveshje kombëtare dhe jo projekt partiak.
Gjatë këtij fejtoni kemi analizuar sfidat që e shoqërojnë arsimin në Kosovë: nga financimi dhe infrastruktura, te pozita e mësimdhënësit, lidershipi i shkollës, meritokracia, autonomia institucionale dhe kultura e vlerësimit..
Asnjëra prej këtyre nuk është një problem i izoluar. Ato janë hallka të të njëjtit zinxhir. Kur dobësohet njëra hallkë, dobësohet i gjithë sistemi. Prandaj, nuk mjafton të reformohet vetëm një segment i arsimit. Reforma duhet të jetë gjithëpërfshirëse, e koordinuar dhe afatgjatë. Shpesh dëgjojmë se arsimi është prioritet kombëtar.Nëse është vërtet kështu, kjo duhet të reflektohet në çdo vendim publik.Duhet të shihet në buxhet. Duhet të shihet në mënyrën si përzgjidhen drejtuesit e institucioneve.Duhet të shihet në mbështetjen për mësimdhënësit. Duhet të shihet në laboratorët, bibliotekat, kabinetet, teknologjinë dhe në çdo klasë ku një fëmijë pret të marrë dijen që do t’ia formësojë jetën.
Arsimi nuk kërkon privilegje, kërkon drejtësi. Nuk kërkon favore, kërkon vazhdimësi. Nuk kërkon propaganda, kërkon vizion.
Një nga gabimet më të mëdha që mund të bëjë një shtet është ta konsiderojë arsimin si shpenzim. Në të vërtetë, arsimi është investimi me kthimin më të lartë që mund të bëjë një shoqëri.Një shkollë cilësore ul varfërinë, forcon ekonominë, rrit produktivitetin, zvogëlon kriminalitetin, përmirëson shëndetin public, forcon demokracinë dhe nxit inovacionin.
Pak investime të tjera prodhojnë ndikim kaq të gjerë dhe kaq afatgjatë. Prandaj, nuk është e tepërt të thuhet se buxheti i arsimit është, në të njëjtën kohë, edhe buxheti i së ardhmes së vendit. Kosova është shteti më i ri në Evropë. Ky fakt nuk është vetëm sfidë. Është edhe mundësi historike.
Ne kemi një popullsi të re, energjike dhe plot potencial. Potenciali nuk shndërrohet në zhvillim vetvetiu. Ai kërkon shkolla që frymëzojnë, mësues që udhëheqin, drejtues që krijojnë besim dhe institucione që e vendosin profesionalizmin mbi çdo interes tjetër.
Historia e zhvillimit modern e dëshmon qartë se asnjë shtet nuk ka ndërtuar prosperitet të qëndrueshëm duke e lënë arsimin në plan të dytë. Finlanda, Estonia, Singapori dhe Koreja e Jugut nuk u bënë modele sepse kishin më shumë pasuri natyrore. Ato u bënë modele sepse investuan sistematikisht në inteligjencën, dijen dhe aftësitë e qytetarëve të tyre. E kuptuan se shkolla nuk është vetëm institucion arsimor. Është institucioni ku ndërtohet kapitali njerëzor i një kombi. Edhe Kosova mund ta ndjekë këtë rrugë. Por kjo kërkon guxim për të pranuar gabimet, kërkon vullnet për t’i korrigjuar ato, kërkon institucione që dëgjojnë profesionistët, kërkon mësimdhënës të motivuar., kërkon drejtues të fuqizuar, kërkon politika që nuk ndryshojnë sa herë ndryshojnë qeveritë.
Mbi të gjitha, kërkon një shoqëri që e kupton se arsimi nuk është përgjegjësi vetëm e Ministrisë së Arsimit, e Drejtorive Komunale të Arsimit apo e shkollave. Është përgjegjësi e secilit prej nesh. Në fund të fundit, çdo brez ua lë trashëgim brezave pasardhës jo vetëm territorin, institucionet dhe ekonominë, por edhe nivelin e dijes që ka ndërtuar. Nëse ua lëmë një arsim më të mirë, ua kemi lënë një Kosovë më të fortë. Nëse dështojmë ta bëjmë këtë, nuk do ta kompensojmë me autostrada, ndërtesa moderne apo statistika ekonomike.
Sepse një komb nuk matet vetëm me atë që ndërton. Ai matet edhe me atë që edukon.
Dhe arsimi mbetet vendi ku shkruhet kapitulli më i rëndësishëm i historisë së çdo shteti. Prandaj, pyetja nuk është më nëse Kosova mund ta përballojë investimin në arsim.
Pyetja e vërtetë nuk është nëse Kosova mund ta përballojë investimin në arsim. Pyetja është nëse mund ta përballojë mosinvestimin në të. Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje nuk do të përcaktojë vetëm fatin e shkollave tona. Do të përcaktojë drejtimin që do të marrë vetë Republika e Kosovës në dekadat që vijnë.
Në vend të epilogut
Ky fejton analitik nuk është shkruar për të dëshmuar se gjithçka është e gabuar në arsimin e Kosovës. Përkundrazi. Ai është shkruar me bindjen se në shkollat tona ka mësimdhënës të përkushtuar, drejtues me integritet, nxënës të talentuar, prindër që besojnë te fuqia e dijes dhe profesionistë që, pavarësisht sfidave të shumta, e mbajnë gjallë çdo ditë misionin e arsimit. Pikërisht për këtë arsye, kritika nuk duhet të shihet si mohim i punës së tyre, por si përpjekje për ta mbrojtur, përmirësuar dhe fuqizuar atë që kemi më të çmuar.
Gjatë këtyre tetë pjesëve nuk kemi kërkuar fajtorë. Kemi kërkuar shkaqe. Nuk kemi gjykuar individë. Kemi analizuar mekanizma, politika dhe mënyrën se si vendimet institucionale ndikojnë në cilësinë e arsimit. Sepse vetëm kur e kuptojmë burimin e problemeve mund të ndërtojmë zgjidhje që zgjasin.
Arsimi nuk është përgjegjësi vetëm e Ministrisë së Arsimit, e Drejtorive Komunale të Arsimit apo e shkollave. Ai është përgjegjësi e të gjithë shoqërisë. Është përgjegjësi e politikëbërësve që hartojnë ligje, e institucioneve që i zbatojnë ato, e mësimdhënësve që edukojnë, e prindërve që mbështesin fëmijët dhe e qytetarëve që besojnë se dija është investimi më i sigurt për të ardhmen e një vendi.
Në fund të fundit, çdo brez ua lë trashëgim brezave pasardhës jo vetëm territorin, institucionet dhe ekonominë, por edhe nivelin e dijes, kulturës dhe vlerave që ka ndërtuar. Nëse u lëmë fëmijëve një arsim më cilësor, më të drejtë dhe më bashkëkohor, u kemi lënë një Kosovë më të fortë. Nëse dështojmë ta bëjmë këtë, asnjë investim tjetër nuk do ta kompensojë plotësisht atë humbje.
Ky fejton nuk pretendon se i ka të gjitha përgjigjet. Por është shkruar me bindjen se asnjë reformë nuk fillon pa reflektim, asnjë ndryshim nuk fillon pa guxim dhe asnjë shoqëri nuk përparon duke heshtur për problemet e saj. Nëse këto tetë pjesë nxisin debat profesional, vetëreflektim dhe vullnet për ndryshim, atëherë ato e kanë përmbushur misionin e tyre.
Sepse historia e një kombi nuk fillon në sallat e pushtetit. Ajo fillon çdo mëngjes, në heshtjen e një klase, kur një mësues hap ditarin dhe një fëmijë hap librin.
Dhe pikërisht aty fillon edhe e ardhmja e Republikës së Kosovës.
