Fejton analitik- Pjesa e tretë
“Kur mësuesi mbijeton, shteti nuk përparon”
“Mësuesi është ai që prek përjetësinë; ai kurrë nuk mund ta dijë se ku përfundon ndikimi i tij.”
— Henry Adams—
Shkruan: Burim Gjaka
Asnjë reformë arsimore nuk ka dështuar për mungesë strategjish apo dokumentesh. Shumica kanë dështuar sepse kanë harruar njeriun që i zbaton ato: mësuesin.
Në çdo shoqëri që synon zhvillim të qëndrueshëm, mësuesi nuk është thjesht një punonjës i administratës publike. Ai është arkitekti i brezave të ardhshëm. Në duart e tij formohen mjekët, inxhinierët, gjyqtarët, sipërmarrësit, artistët, ushtarakët dhe udhëheqësit e nesërm. Mënyra se si një shtet e trajton mësuesin tregon, në të vërtetë, mënyrën se si ai e koncepton të ardhmen e vet. Në Kosovë, kjo marrëdhënie ka hyrë prej kohësh në një fazë delikate.
Roli i mësimdhënësit mbetet ndër më të rëndësishmit në shoqëri, por pesha e përgjegjësisë që ai mban nuk është shoqëruar gjithmonë me të njëjtin nivel vlerësimi institucional, profesional dhe shoqëror. Përkundrazi, ndërsa pritshmëritë ndaj shkollës janë rritur, mësuesi është ngarkuar me role gjithnjë e më të shumta. Sot ai nuk është vetëm edukator. Ai është mentor, psikolog, këshillues, ndërmjetësues konfliktesh, përdorues i teknologjisë, organizator aktivitetesh, plotësues dokumentacioni administrativ dhe shpesh edhe mbështetësi i parë i fëmijëve që përballen me probleme sociale e familjare.
Por a është mbështetur ky rol me politika që e fuqizojnë mësuesin? Përgjigjja, fatkeqësisht, nuk është gjithmonë inkurajuese.
Një paradoks i kohës sonë është se kërkesat ndaj mësimdhënësit janë rritur vazhdimisht, ndërsa koha që ai ka për t’iu përkushtuar thelbit të profesionit – përgatitjes cilësore të mësimit dhe punës individuale me nxënësit – është zvogëluar. Krahas mësimdhënies, ai përballet me një ngarkesë të konsiderueshme administrative: plane pune, raporte, evidenca, formularë, platforma digjitale dhe procedura që, në shumë raste, konsumojnë kohë pa prodhuar domosdoshmërisht më shumë cilësi.
Kur burokracia fillon të zërë vendin e pedagogjisë, humbësi i parë është vetë nxënësi.
Inflacioni i viteve të fundit ka rënduar më tej pozitën e mësimdhënësve. Rritja e kostos së jetesës ka prekur çdo familje, ndërsa edhe mësimdhënësit janë përballur me çmime më të larta për ushqime, energji, transport dhe shërbime. Natyrisht, cilësia e një mësuesi nuk matet me pagën e tij. Ajo ndërtohet mbi dijen, etikën profesionale dhe përkushtimin. Megjithatë, është po aq e vërtetë se asnjë sistem nuk mund të kërkojë standarde gjithnjë e më të larta, ndërkohë që nuk krijon kushtet e nevojshme për t’i arritur ato.
Motivimi profesional nuk mbështetet vetëm mbi idealizmin. Ai mbështetet edhe mbi sigurinë ekonomike, respektin institucional dhe perspektivën e zhvillimit në karrierë. Një profesion që formon të gjitha profesionet e tjera nuk duhet të jetë profesion që lufton vazhdimisht për të ruajtur dinjitetin e vet.
Një tregues domethënës për perceptimin e këtij profesioni është edhe një fenomen që vërehet gjithnjë e më shpesh në praktikë. Shumë mësimdhënës, megjithëse e ushtrojnë me përkushtim profesionin e tyre, nuk e shohin më atë si zgjedhjen më të dëshirueshme për fëmijët e tyre. Kjo nuk lidhet me mungesën e dashurisë për mësimdhënien, por me shqetësimet për kushtet e punës, trajtimin institucional, ngarkesën profesionale dhe perspektivën afatgjatë të profesionit. Kur edhe ata që e njohin sistemin nga brenda hezitojnë ta rekomandojnë atë për brezin e ardhshëm, ky është një sinjal që nuk duhet shpërfillur.
Në shumë shtete me sisteme të zhvilluara arsimore, investimi te mësuesi fillon shumë përpara hyrjes së tij në klasë. Përzgjedhja është rigoroze, studimet universitare janë cilësore, mësuesit e rinj mentorohen nga kolegë me përvojë dhe zhvillimi profesional vazhdon gjatë gjithë karrierës. Mësuesi nuk lihet vetëm përballë sfidave; ai mbështetet vazhdimisht.
Në Kosovë janë bërë përpjekje për të ndërtuar mekanizma të zhvillimit profesional, por ndikimi i tyre nuk ka qenë gjithmonë ai që pritej. Në shumë raste, trajnimet janë perceptuar më tepër si detyrim administrativ sesa si proces transformues. Numri i certifikatave është rritur, por pyetja që duhet të shtrojmë është shumë më e rëndësishme: a është përmirësuar realisht cilësia e mësimdhënies në klasë?
E njëjta dilemë shfaqet edhe te sistemi i vlerësimit të performancës. Çdo sistem modern ka nevojë për mekanizma që identifikojnë cilësinë, nxisin përmirësimin dhe shpërblejnë meritën. Por kur vlerësimi përqendrohet kryesisht te dokumentacioni dhe jo te ndikimi real në procesin mësimor, ai rrezikon të humbasë funksionin e tij zhvillues dhe të shndërrohet në një procedurë burokratike.
Mësuesi nuk ka nevojë vetëm të vlerësohet. Ai ka nevojë të zhvillohet. Ka nevojë për mentorim, mbështetje profesionale, shkëmbim përvojash dhe mundësi reale për avancim në karrierë. Një kurrikulë nuk hyn kurrë vetë në klasë. Ajo hyn vetëm përmes mësuesit. Prandaj, cilësia e çdo reforme arsimore ka kufirin e cilësisë së mësuesit që e zbaton atë.
Një tjetër debat i rëndësishëm lidhet me menaxhimin e burimeve njerëzore në arsim. Rënia e numrit të nxënësve në disa komuna ka sjellë diskutime për racionalizimin e rrjetit shkollor dhe të personelit. Ky është një debat i domosdoshëm, por ai nuk duhet parë vetëm përmes prizmit financiar.
Në vend që ulja e numrit të nxënësve të shihej vetëm si problem buxhetor, ajo mund të shndërrohej në një mundësi për të krijuar klasa me më pak nxënës, për të ofruar më shumë mbështetje individuale, për të fuqizuar mentorimin e mësuesve të rinj dhe për të përmirësuar cilësinë e procesit mësimor. Në shumë vende të zhvilluara, kjo konsiderohet investim në cilësi dhe jo shpenzim.
Në Kosovë, ky potencial ende nuk është shfrytëzuar plotësisht.
Sot shtrohet një pyetje themelore:
A mund të ndërtohet një sistem arsimor cilësor pa e vendosur mësuesin në qendër të reformës?
Përgjigjja është e qartë: jo.
Sepse asnjë reformë nuk zbatohet vetvetiu. Ajo zbatohet nga njerëzit. Nga mësuesit.
Asnjë tekst shkollor nuk ka vlerë nëse nuk shndërrohet në dije përmes punës së tyre. Asnjë teknologji nuk e zëvendëson marrëdhënien njerëzore mes mësuesit dhe nxënësit. Në fund të fundit, arsimi është profesion i besimit. Prindi i beson mësuesit gjënë më të çmuar që ka – fëmijën e tij. Shteti i beson formimin e qytetarëve të së nesërmes. Shoqëria i beson ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe identitetit.
Një profesion me kaq shumë përgjegjësi nuk mund të trajtohet thjesht si një vend pune. Ai duhet të trajtohet si një mision publik dhe si një prioritet kombëtar.
Historia dëshmon se asnjë shtet nuk është zhvilluar duke nënvlerësuar mësuesin. Sepse çdo profesion lind në bankat e shkollës, por çdo bankë shkolle merr kuptim vetëm falë mësuesit. Kur ai mbështetet, përparon arsimi. Kur përparon arsimi, zhvillohet shteti.
Por kur mësuesi detyrohet vetëm të mbijetojë, humbësi nuk është vetëm ai.
Humbësi është e ardhmja e një kombi.
____________________________________________________________
Në pjesën e katert, nesër mund të lexoni;” Drejtori i shkollëss: përgjegjësi pa pushtet”
A mund të kërkohet llogari nga drejtori i shkollës kur ai nuk i ka gjithmonë kompetencat dhe autonominë e nevojshme për të marrë vendime? Si ndikon ndërhyrja administrative, kufizimi i autonomisë dhe mungesa e fleksibilitetit në cilësinë e udhëheqjes së shkollës? Në pjesën e ardhshme do të analizojmë pozitën e drejtuesve të shkollave, marrëdhëniet me Drejtoritë Komunale të Arsimit dhe nevojën për një model të ri të lidershipit arsimor.
(Vijon…)
