Nga periferi e akullt në nyje të rendit të ri global, e ardhmja e Groenlandës do të përcaktohet mes sovranitetit, sigurisë dhe shkrirjes së Arktikut.
Groenlanda, ishulli më i madh në botë me rreth 57 mijë banorë, është kthyer sërish në një pikë nervoze të gjeopolitikës globale.
Jo për shkak të popullsisë apo zhvillimit ekonomik, por për pozicionin e tij strategjik në Arktik, për shkrirjen e akullit që po e hap territorin drejt burimeve natyrore dhe për konkurrencën e drejtpërdrejtë mes fuqive të mëdha.
Ky realitet është rikthyer fuqishëm në vëmendje përmes një raportimi të fundit të CNN, i cili ka trajtuar Groenlandën jo si kuriozitet politik, por si nyje të sigurisë globale.
Në segmentin e transmetuar nga CNN, analistët ndalen te dy dimensione kryesore.
Së pari, rritja e diskutimit politik në Shtetet e Bashkuara rreth rolit amerikan në Arktik dhe, së dyti, kufijtë juridikë që e bëjnë thuajse të pamundur çdo ide për “marrje” apo blerje territoriale.
Analisti i sigurisë Jim Sciutto ka shpjeguar se ekzistojnë traktate ndërkombëtare dhe marrëveshje dypalëshe që mbrojnë sovranitetin e Groenlandës dhe e lidhin atë ngushtë me Mbretërinë e Danimarkës.
Këto marrëveshje nuk janë thjesht dokumente formale, por pjesë e arkitekturës së sigurisë euroatlantike, e cila e konsideron Arktikun një zonë stabiliteti dhe jo aventure politike.
Raportimi i CNN vjen në një moment kur diskursi politik amerikan është ashpërsuar. Donald Trump ka deklaruar publikisht se Shtetet e Bashkuara kanë nevojë të zotërojnë Groenlandën për të frenuar ndikimin e Rusisë dhe Kinës në Arktik.
Sipas tij, bëhet fjalë për një çështje të pastër sigurie kombëtare.
Këto deklarata, të raportuara gjerësisht edhe nga Reuters dhe The Guardian, kanë ringjallur një debat që në fakt nuk është i ri, por që sot zhvillohet në një kontekst shumë më të rrezikshëm global.
Sovraniteti, Arktiku dhe kufijtë e fuqisë
Reagimi nga vetë Groenlanda ka qenë i qartë dhe politikisht i pjekur. Udhëheqësit lokalë kanë deklaruar se nuk duan të jenë as amerikanë dhe as danezë, por groenlandezë.
Ky mesazh nuk është retorikë identitare, por një pozicionim i qartë për vetëvendosje në një botë ku territoret e vogla rrezikojnë të kthehen në monedhë shkëmbimi strategjik.
Edhe Danimarka, si garantuese formale e sovranitetit, ka refuzuar çdo ide që cenon integritetin territorial dhe ka theksuar se çdo vendim për të ardhmen e Groenlandës i përket popullit të tij.
Në planin ndërkombëtar, reagimet kanë qenë po ashtu të forta. Vendet evropiane dhe aleatët e NATO-s kanë nënvizuar se çdo veprim unilateral do të përbënte shkelje të rëndë të rendit ndërkombëtar.
Arktiku, pavarësisht interesave të mëdha ekonomike dhe ushtarake, mbetet i rregulluar nga një ekuilibër i brishtë traktatesh dhe marrëveshjesh, të ndërtuara për të shmangur përplasjen direkte mes fuqive të mëdha.
Pse gjithë kjo vëmendje ndaj Groenlandës?
Arsyeja e parë është pozicioni gjeografik. Ishulli shtrihet në një pikë kyçe për kontrollin e rrugëve ajrore dhe detare mes Amerikës së Veriut, Evropës dhe Rusisë.
Arsyeja e dytë lidhet me burimet natyrore. Shkrirja e akullit po ekspozon minerale të rralla, potencial energjetik dhe zona të reja ekonomike, por njëkohësisht po krijon rreziqe serioze mjedisore.
Arsyeja e tretë është klima. Groenlanda është një indikator global i ndryshimeve klimatike dhe çdo zhvillim aty ka pasoja për nivelin e detit dhe stabilitetin mjedisor planetar.
Raportimi i CNN e vendos këtë çështje në një kornizë më të gjerë.
Nuk bëhet fjalë për një debat simbolik apo për deklarata provokuese, por për një përplasje reale mes fuqisë, ligjit ndërkombëtar dhe sovranitetit.
Groenlanda sot është një pasqyrë e botës së re që po formohet, ku territoret periferike kthehen në qendra strategjike dhe ku kufijtë e fuqisë testohen jo vetëm me armë, por edhe me fjalë, presion diplomatik dhe narrativa sigurie.
Në këtë kuptim, Groenlanda nuk është thjesht një ishull i largët nën akull.
Është një provë e qartë se konkurrenca globale ka hyrë në një fazë të re, ku edhe heshtja e akullit arktik është bërë pjesë e zhurmës së madhe të politikës botërore.
Në fund, Donald Trump nuk është përjashtim, por simptomë. Ai e tha me zë të lartë atë që presidentët amerikanë e kanë menduar prej dekadash.
Groenlanda nuk është një kapriço personale, por një obsesion strategjik i Amerikës.
Nga Lufta e Ftohtë te gara e sotme me Kinën dhe Rusinë, ishulli nën akull ka qenë gjithmonë pjesë e hartës së sigurisë amerikane.
Trump e ktheu këtë mendim në deklaratë brutale, por logjika që e prodhon është e njëjtë për çdo administratë në Washington.
Amerika e sheh Arktikun si territor pushteti, si vijë mbrojtjeje dhe si burim të së ardhmes. Prandaj Groenlanda nuk do të largohet nga vëmendja, pavarësisht se kush është president.
Pyetja nuk është pse Trump foli për Groenlandën, por pse Amerika mendon njësoj prej kaq shumë kohësh.
Dhe përgjigjja është e ftohtë si vetë akulli i Arktikut. Sepse aty ku shkrin akulli, shfaqet fuqia.
