Fejton analitik- Pjesa e parë
Pse ky fejton? DKA-ja si hallkë kyçe në ngritjen e cilësisë në arsim
“Menaxhimi është t’i bësh gjërat siç duhet, lidershipi është të bësh gjërat e duhura.”
— Peter Drucker—
Shkruan: Burim Gjaka
Kur flitet për cilësinë në arsim, vëmendja zakonisht përqendrohet te mësimdhënësit, drejtorët e shkollave, kurrikulat, tekstet mësimore, infrastruktura apo rezultatet e nxënësve. Rrallëherë, megjithatë, diskutimi ndalet te institucioni që lidh politikat kombëtare me realitetin e përditshëm të shkollave: Drejtoria Komunale e Arsimit (DKA).
Në praktikë, cilësia e arsimit nuk ndërtohet vetëm brenda klasës. Ajo është rezultat i një sistemi institucionesh që planifikojnë, organizojnë, mbështesin, monitorojnë dhe udhëheqin zhvillimin e shkollave. Në këtë zinxhir, DKA-ja përfaqëson hallkën që lidh politikat kombëtare të arsimit me realitetin e përditshëm të çdo shkolle. Mënyra se si ajo funksionon ndikon drejtpërdrejt në zhvillimin profesional të mësimdhënësve, në punën e drejtuesve të shkollave, në organizimin e procesit mësimor dhe, në fund, në rezultatet e nxënësve.
Pse pikërisht DKA-ja?
Me procesin e decentralizimit, komunat kanë marrë përgjegjësi të gjera në organizimin dhe administrimin e arsimit parauniversitar. Përmes Drejtorive Komunale të Arsimit ato menaxhojnë institucionet arsimore, planifikojnë zhvillimin e arsimit në nivel lokal, mbështesin drejtorët dhe mësimdhënësit, administrojnë burimet njerëzore e financiare dhe krijojnë kushtet për funksionimin normal të shkollave. Në këtë mënyrë, një pjesë e konsiderueshme e suksesit ose e dobësive të sistemit arsimor ndërtohet pikërisht në nivelin komunal.
Ky rol nuk është vetëm praktik; ai mbështetet edhe në kornizën ligjore të Republikës së Kosovës. Ligji për Arsimin Parauniversitar, Ligji për Vetëqeverisjen Lokale dhe aktet nënligjore përkatëse u japin komunave kompetenca dhe përgjegjësi të qarta në organizimin, administrimin dhe zhvillimin e arsimit. Kjo e bën DKA-në jo vetëm administratore të proceseve, por edhe bartëse të përgjegjësisë për krijimin e kushteve që shkollat të zhvillohen vazhdimisht dhe të ofrojnë arsim cilësor.
Kjo do të thotë se cilësia e arsimit nuk është përgjegjësi vetëm e Ministrisë së Arsimit, as vetëm e vetë shkollave. Ajo është përgjegjësi e përbashkët e të gjitha niveleve të sistemit arsimor, ku DKA-ja ka një rol vendimtar në shndërrimin e politikave arsimore në praktikë.
Sa më e qartë të jetë ndarja e përgjegjësive dhe sa më i fortë bashkëpunimi ndërmjet nivelit qendror, komunave dhe shkollave, aq më të mëdha janë mundësitë që politikat arsimore të përkthehen në rezultate konkrete për nxënësit. Pikërisht ky bashkëveprim përbën një nga themelet e një qeverisjeje efektive të arsimit.
Megjithatë, në debatet publike për arsimin në Kosovë, DKA-të përmenden shumë rrallë. Diskutimet zakonisht përqendrohen te rezultatet e testimeve, pagat, infrastruktura, tekstet mësimore apo ndryshimet ligjore, ndërsa shumë pak vëmendje i kushtohet mënyrës se si funksionojnë institucionet që kanë përgjegjësinë për zhvillimin e arsimit në nivel komunal.
Pse ky fejton?
Ky fejton nuk është shkruar për të kritikuar individë, komuna apo institucione të caktuara. Autori nuk synon të gjejë fajtorë dhe as të nxisë polemika. Përkundrazi, synimi i tij është të nxisë reflektim profesional mbi rolin që duhet të kenë DKA-të në ndërtimin e një sistemi arsimor më cilësor.
Arsimi është një përgjegjësi e përbashkët dhe sfidat që e shoqërojnë nuk janë rezultat i veprimit apo mosveprimit të një individi ose institucioni të vetëm. Ato janë produkt i shumë faktorëve; politikë, institucionalë, profesionalë dhe shoqërorë, të cilët kërkojnë bashkëpunim, koordinim dhe përgjegjësi të përbashkët për t’u adresuar. Pikërisht për këtë arsye, ky fejton nuk synon të personalizojë problemet, por të analizojë proceset, të evidentojë sfidat dhe të nxisë zgjidhje.
Një sistem arsimor përparon jo kur institucionet mbrojnë veten nga kritika, por kur janë të gatshme ta dëgjojnë atë, ta analizojnë me profesionalizëm dhe ta shndërrojnë në mundësi për përmirësim. Në këtë frymë është shkruar edhe ky fejton: si një ftesë për dialog profesional, bashkëpunim institucional dhe reflektim të përbashkët mbi të ardhmen e arsimit, e jo si një gjykim ndaj kujtdo.
Çdo kritikë që nuk shoqërohet me alternativa mbetet e paplotë. Prandaj, krahas analizës së sfidave, në secilën pjesë do të paraqiten edhe ide, modele dhe rekomandime konkrete që mund të ndihmojnë në forcimin e rolit të DKA-ve dhe në ngritjen e cilësisë së arsimit.
Ky fejton mbështetet në legjislacionin në fuqi, dokumentet strategjike të arsimit, literaturën bashkëkohore mbi lidershipin arsimor, praktikat më të mira ndërkombëtare dhe përvojën praktike në menaxhimin e institucioneve arsimore. Synimi është që debati të mbështetet në argumente profesionale dhe jo në perceptime apo qëndrime të momentit.
Për këtë arsye, ai synon të jetë jo vetëm një analizë e gjendjes aktuale, por edhe një kontribut për debatin profesional mbi mënyrën se si mund të forcohet roli i Drejtorive Komunale të Arsimit në zhvillimin e arsimit parauniversitar në Kosovë.
Nga administrimi drejt lidershipit
Në dekadat e fundit, mënyra se si kuptohet administrimi i arsimit ka ndryshuar rrënjësisht. Sot, literatura bashkëkohore mbi lidershipin arsimor vlerëson se institucionet më të suksesshme nuk janë ato që ushtrojnë më shumë kontroll, por ato që ndërtojnë kulturë bashkëpunimi, mbështetjeje profesionale, përgjegjësie të përbashkët dhe përmirësimi të vazhdueshëm.
Administrimi garanton funksionimin e sistemit, lidershipi garanton zhvillimin e tij.
Edhe OECD thekson se lidershipi në arsim është një nga faktorët më të rëndësishëm për përmirësimin e cilësisë së shkollave, sepse krijon mjedise ku mësimdhënësit zhvillohen profesionalisht, bashkëpunojnë dhe përmirësojnë vazhdimisht praktikën e tyre në funksion të të nxënit të nxënësve. Ky është ndryshimi që duhet të synojnë edhe Drejtoritë Komunale të Arsimit në Kosovë.
Në një kohë kur arsimi përballet me sfida të shumta, nga ngritja e cilësisë së mësimdhënies dhe zhvillimi profesional i stafit, deri te përdorimi i teknologjisë, gjithëpërfshirja, inovacioni dhe vendimmarrja e bazuar në evidence, DKA-të nuk mund të kufizohen vetëm në administrimin e procedurave. Ato duhet të jenë institucione që udhëheqin, mbështesin, koordinojnë dhe krijojnë kushtet që çdo shkollë të zhvillohet vazhdimisht.
Vetëm në këtë mënyrë ato mund të shndërrohen në faktorë realë të zhvillimit të shkollave dhe të përmirësimit të cilësisë së arsimit në nivel lokal.
Cilësia në arsim nuk është një destinacion që arrihet njëherë e përgjithmonë. Ajo është një proces i vazhdueshëm përmirësimi që kërkon vizion, planifikim strategjik, monitorim profesional, reflektim dhe gatishmëri për të mësuar nga përvoja. Një DKA e orientuar drejt cilësisë nuk duhet të matet me numrin e shkresave që përpunon apo procedurave që administron. Ajo duhet të matet me ndikimin që ka në zhvillimin e shkollave, në mbështetjen e mësimdhënësve, në fuqizimin e drejtuesve të institucioneve arsimore dhe, mbi të gjitha, në përmirësimin e rezultateve dhe mirëqenies së nxënësve.
Në fund të fundit, administrimi është mjet; cilësia është qëllimi.
Një ftesë për reflektim profesional
Në pjesët në vijim do të trajtohen lidershipi i DKA-ve, organizimi institucional, mbështetja profesionale për shkollat, transparenca, vendimmarrja e bazuar në evidencë dhe modeli i një Drejtorie Komunale të Arsimit që e vendos cilësinë në qendër të veprimit të saj.
Secila pjesë do të trajtojë një dimension të veçantë të këtij misioni, duke ndërtuar gradualisht një vizion të plotë për rolin që duhet të ketë DKA-ja në një sistem arsimor të orientuar drejt cilësisë.
Synimi nuk është të ofrohen receta të gatshme, por të hapet një debat profesional mbi atë se si DKA-të mund të shndërrohen në institucione që jo vetëm administrojnë arsimin, por udhëheqin zhvillimin e tij. Nëse dëshirojmë shkolla më të mira, duhet të ndërtojmë edhe DKA më të mira. Nëse dëshirojmë mësimdhënie më cilësore, duhet të kemi institucione që e mbështesin atë me profesionalizëm. Nëse dëshirojmë rezultate më të mira, duhet të ndërtojmë një kulturë institucionale të bazuar në vizion, përgjegjësi, bashkëpunim dhe llogaridhënie.
Sepse cilësia e arsimit nuk është rastësi; ajo është rezultat i institucioneve që funksionojnë me profesionalizëm, integritet dhe përkushtim ndaj interesit më të mirë të fëmijës.
Ky është edhe mesazhi themelor i këtij fejtoni:
Një DKA e fortë nuk është qëllim në vetvete. Ajo është kusht për shkolla më të mira, për mësimdhënie më cilësore dhe për një sistem arsimor që i krijon çdo fëmije mundësinë të zhvillojë potencialin e tij dhe të ndërtojë të ardhmen e vet.
Sepse një sistem arsimor nuk përmirësohet vetëm duke ndryshuar ligje, kurrikula apo programe. Ai përmirësohet kur çdo institucion e kupton misionin e vet dhe e ushtron atë me profesionalizëm, integritet, përgjegjësi dhe vizion. Ky shkrim më së miri përmbyllet me një citat nga Michael Fullan, i cili thotë: “Ndryshimi nuk është problem për t’u shmangur, ai është mundësi për t’u udhëhequr.”
_________________________________________________________________________
Vijon….
Në pjesën e dytë të fejtonit analitik “DKA-ja: nga administrimi në udhëheqjen e cilësisë në arsim” do të trajtohen roli, kompetencat dhe përgjegjësitë e Drejtorisë Komunale të Arsimit në sistemin arsimor të Kosovës, si hallka që lidh politikat arsimore me zhvillimin e shkollave dhe ngritjen e cilësisë në nivel lokal.
