Ka shkuar një vit qysh kur zëvendëspresidenti amerikan JD Vance me fjalimin e tij tronditës kritikoi Evropën për politikat e veta të migracionit dhe lirisë së shprehjes. Krejt në fund tha se kontinentit të vjetër e keqja mund t’i vijë nga brenda.
Audienca mbeti e shtangur. Prej atëherë, Shtëpia e Bardhë e Trumpit përmbysi rendin botëror.
Aleatë e armiq janë goditur me tarifa si me flakaresh, Venezuela u bastis, Washingtoni ndjek paqen në Ukrainë në kushte favorizuese për Moskën dhe kërkesa bizare që Kanada të bëhet “shteti i 51-të” i SHBA-së.
Sivjet Konferenca e Munihut, e cila nis kah fundjava, edhe një herë pritet të jetë vendimtare. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio i prin delegacionit. Në konferencë janë ftuar 50 liderë të tjerë të botës. Organizohet në kohën kur siguria e Evropës duket gjithnjë e më e pasigurt.
Strategjia e Sigurisë Kombëtare e publikuar në fund të vitit të kaluar, i bënte thirrje Evropës që të qëndronte në këmbët e veta dhe të merrte përgjegjësi për mbrojtjen e vet, duke shtuar frikën se SHBA-ja nuk e ka ndërmend të jetë pjesë e mbrojtjes së Evropës.
Mirëpo është kriza mbi Grenlandën që ka ndikuar fort krejt aleancën transatlantike mes SHBA-së dhe Evropës. Donald Trumpi disa herë ka thënë se “i duhet ta ketë” Grenlandën për hatër të SHBA-së dhe sigurisë globale. Nuk e ka përjashtuar që të përdorë forcën për ta marrë Grenlandën.
Grenlanda i takon Mbretërisë së Danimarkës, pra, nuk ishte fort e habitshme për kryeministrja daneze deklaroi se veprimet ushtarake armiqësore të SHBA-së do t’i jepnin fund aleancës së NATO-s që ka qenë kujdestare e sigurisë së Evropës në 77 vjetët e fundit.
Kriza e Grenlandës është jashtë vëmendjes tani për tani – Shtëpia e Bardhë është shpërqendruar në çështje të tjera – por ngrit pyetjen e parehatshme rreth Konferencës së Sigurisë në Munich: A janë të pariparueshme dëmet e lidhjes SHBA-Evropë?
Lidhja ka ndryshuar, nuk bëhet fjalë, por nuk janë prishur.
Organizatorët e Konferencës së Sigurisë në Munich kanë publikuar një raport përpara ngjarjes në të cilin Tobias Bunde, drejtori i kërkimit dhe politikave, thotë se tani ka pasur ndarje themelore me strategjinë e SHBA-së pas Luftës së Dytë Botërore.
Kjo strategji, argumenton ai, mbështetej gjerësisht në tre shtylla: një besim në përfitimin e institucioneve shumëpalëshe, integrimin ekonomik dhe një besim se demokracia dhe të drejtat e njeriut nuk janë vetëm vlera, por edhe asete strategjike.
“Nën administratën Trump,” thotë Bunde, “të tre këto shtylla janë dobësuar ose janë vënë në pikëpyetje hapur”.
‘Një thirrje zgjimi tronditëse për Evropën’
Shumica e mendimit të Shtëpisë së Bardhë të Trump mund të gjendet në Strategjinë e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së. Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) me seli në Uashington e përshkruan dokumentin si “një thirrje zgjimi të vërtetë, të dhimbshme dhe tronditëse për Evropën” dhe “një moment divergjence të madhe midis pikëpamjes së Evropës për veten dhe vizionit të Trump për Evropën”.
Strategjia përcakton si përparësi një politikë të re të mbështetjes së grupeve armiqësore ndaj atyre qeverive evropiane që supozohet të jenë aleatë të Uashingtonit. Ai promovon “kultivimin e rezistencës ndaj trajektores aktuale të Evropës brenda kombeve evropiane” dhe thotë se politikat e migracionit të Evropës rrezikojnë “fshirjen e qytetërimit”.
Megjithatë, dokumenti pohon se “Evropa mbetet strategjikisht dhe kulturalisht jetësore për Shtetet e Bashkuara”.
“Shumica e reagimit të Evropës ndaj këtij NSS-je”, thotë CSIS, “ka të ngjarë të jetë e njëjta tronditje e tmerrshme si ajo që pati në fjalimin e Zëvendëspresidentit JD Vance në Mynih” në shkurt 2025.
“Aktualisht po shohim rritjen e aktorëve politikë që nuk premtojnë reforma ose riparime”, thotë Sophie Eisentraut e Konferencës së Sigurisë së Munichut, “por që janë shumë të qartë në lidhje me dëshirën për të shembur institucionet ekzistuese, dhe ne i quajmë ata njerëzit e rrënimit”.
Testi Narva
Por pyetja përfundimtare në të gjithë këtë është “a funksionon ende Neni 5?”.
Neni 5 është pjesa e kartës së NATO-s që përcakton se një sulm ndaj një vendi do të konsiderohet si sulm ndaj të gjithëve. Nga viti 1949 deri një vit më parë, merrej si e ligjshme se nëse Bashkimi Sovjetik, ose më vonë Rusia, do të pushtonte një shtet të NATO-s si Lituania, atëherë forca e plotë e aleancës, e mbështetur nga fuqia ushtarake amerikane, do t’i vinte në ndihmë.
Edhe pse zyrtarët e NATO-s kanë këmbëngulur se Neni 5 është ende shumë aktiv dhe mirë, paparashikueshmëria e Trumpit, së bashku me përbuzjen që administrata e tij ka për Evropën, e vë në dyshim në mënyrë të pashmangshme.
Kjo është ajo që unë e quaj “Testi i Narvës”. Narva është një qytet me shumicë rusishtfolëse në Estoni, i cili ndodhet në lumin Narva, pikërisht në kufirin me Rusinë. Nëse, hipotetikisht, Rusia do ta kapte atë me pretekstin, të themi, të “vijë në ndihmë të rusëve të tjerë”, a do të shkonte kjo administratë amerikane për të shpëtuar Estoninë?
E njëjta pyetje mund të zbatohet po aq mirë për një lëvizje të ardhshme, dhe ende hipotetike, të Rusisë në Hendekun Suwalki, i cili ndan Bjellorusinë nga enklava ruse e Kaliningradit në Baltik. Ose, për këtë çështje, arkipelagu Arktik i Svalbardit i administruar nga Norvegjia, ku Rusia tashmë ka një koloni në Barentsburg.
Duke pasur parasysh ambiciet e fundit territoriale të Presidentit Trump për të rrëmbyer Grenlandën nga Danimarka, anëtare tjetër e NATO-s, askush nuk mund të parashikojë me siguri se si do të reagonte Presidenti Trump. Dhe kjo, në një kohë kur Rusia po zhvillon një luftë në shkallë të plotë kundër një vendi evropian në Ukrainë, mund të çojë në gabime të rrezikshme.
Konferenca e Sigurisë e Mynihut e kësaj jave duhet të japë disa përgjigje se ku po shkon aleanca transatlantike. Ato thjesht mund të mos jenë domosdoshmërisht ajo që Evropa dëshiron të dëgjojë.
