Ndërsa Trump shtyn për rrëzimin e regjimit iranian, Netanyahu sinjalizon gatishmëri për heqje graduale të ndihmës ushtarake amerikane, duke riformatuar llogaritë strategjike të Izraelit.
Është e vështirë, në mos e pamundur, të parashikohet se sa e suksesshme do të jetë një protestë masive.
Nuk ka agjenci inteligjence apo algoritëm që mund të parashikojë se si do të veprojë një grup i madh civilësh, kur nga njëra anë kemi një përpjekje për kryengritje nga poshtë, ndërsa nga ana tjetër një regjim i njohur për përdorimin e forcës vdekjeprurëse për të mbijetuar.
Vala aktuale e protestave në Iran, e cila nisi dy javë më parë, duket se përbën kërcënimin më serioz për Republikën Islamike që nga themelimi i saj në vitin 1979.
Megjithatë, pavarësisht guximit mbresëlënës të treguar deri tani nga protestuesit, është ende herët për të thënë me siguri nëse barriera e frikës është thyer.
Intensiteti i protestës dhe shanset e saj për sukses mund të vlerësohen përmes treguesve të ndryshëm, si numri i protestuesve, shtrirja gjeografike, përfshirja e shtresave të ndryshme të shoqërisë dhe gatishmëria për të goditur simbolet e regjimit.
Është shumë më e vështirë të përcaktohet pika e thyerjes së regjimit dhe se kush do të tërhiqet i pari – udhëheqësit apo populli.
Pamja bëhet edhe më e paqartë për shkak të vendimit të udhëheqjes, të nxitur nga frika e thellë, për ta shkëputur pothuajse plotësisht Iranin nga interneti.
Ky veprim pengon koordinimin e protestave dhe dokumentimin e besueshëm të përplasjeve, duke krijuar një vakum që mbushet nga video të falsifikuara ose të ricikluara nga periudha të mëparshme.
Deri në fund të javës së kaluar, vlerësimet tregonin se përmasat e protestave nuk kishin arritur ende nivelin e valëve të mëparshme, si protesta për shaminë në vitin 2022 apo “Revolucioni i Gjelbër” i vitit 2009, i shpërthyer pas akuzave për manipulim zgjedhor.
Por gjatë dy ditëve të fundit po flitet tashmë për qindra mijëra pjesëmarrës, me raportime të paverifikuara për qindra të vrarë nga zjarri i forcave të sigurisë në Teheran dhe qytete të tjera.
Dy elementë janë vendimtarë për rezultatin përfundimtar të protestave.
I pari është reagimi i komunitetit ndërkombëtar, kryesisht i administratës amerikane. I dyti është niveli i vendosmërisë dhe brutalitetit që forcat iraniane të sigurisë do të përdorin për të shtypur trazirat.
Në vitin 2009, Barack Obama, në fillim të mandatit të tij presidencial, hezitoi dhe nuk e mbështeti protestën në Iran me deklarata të forta, duke u përmbajtur plotësisht nga çdo veprim.
Në vitin 2026, Donald Trump ka një qasje krejt tjetër. Ai jo vetëm që ka shprehur mbështetje për protestuesit dhe ka sulmuar regjimin, por ka paralajmëruar edhe për ndërhyrje të fortë amerikane nëse vriten shumë protestues, pa përmendur shifra konkrete.
Ky është një moment kritik që do të ndikojë drejtpërdrejt në suksesin e protestave.
Po aq i rëndësishëm është edhe qëndrimi i forcave iraniane të sigurisë.
Në vitin 2011, gjatë fillimit të Pranverës Arabe, regjimi i Hosni Mubarakut në Egjipt u rrëzua në momentin kur forcat e sigurisë refuzuan të hapnin zjarr ndaj protestuesve në Sheshin Tahrir.
Në protestat e mëparshme në Iran, qeveria u ka lejuar forcave të sigurisë dhe milicisë Basij të qëllojnë mbi demonstruesit, zakonisht në mënyrë selektive, të shoqëruar me arrestime, marrje në pyetje dhe tortura brutale.
Këtë herë, nëse protestat vazhdojnë të rriten, është e mundur një masakër e vërtetë.
Pyetja është se sa anëtarë të forcave të sigurisë do të refuzojnë të marrin pjesë në një gjakderdhje të tillë. Një vrasje masive e protestuesve mund ta çojë regjimin në përplasje të drejtpërdrejtë me Trump.
Sipas inteligjencës izraelite, dobësimi i kontrollit të regjimit mbi pushtetin ka qenë i dukshëm prej kohësh.
Protestat për shaminë u shtypën me forcë, por qeveria u detyrua të bëjë kompromis dhe kohët e fundit ka zbutur ndjeshëm zbatimin e kodeve të veshjes për gratë, sidomos në qytetet e mëdha.
Kriza ekonomike është e thellë dhe e zgjatur, duke ndikuar drejtpërdrejt jetën e përditshme të iranianëve. Qeveria nuk po arrin të zgjidhë problemet serioze infrastrukturore, që ndikojnë në furnizimin me ujë dhe energji.
Këtyre u shtohet përplasja e drejtpërdrejtë me Trump për programin bërthamor dhe sulmi masiv izraelit, i ndjekur nga ai amerikan, ndaj objekteve bërthamore dhe raketore iraniane verën e kaluar.
Deri tani, Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei ka refuzuar të diskutojë një marrëveshje të re bërthamore me SHBA-të, të cilat kërkojnë kufizime të gjera mbi pasurimin e uraniumit.
Kriza e rëndë e brendshme mund ta detyrojë atë të rishqyrtojë qëndrimin, duke lehtësuar presionin ekonomik, por lindin dy pyetje: a do të mjaftohej Amerika me kaq kur ekziston mundësia e ndryshimit të regjimit, dhe a do të mjaftohej populli iranian me një përmirësim të vogël ekonomik?
Fokusi amerikan te ndryshimi i regjimit në Iran po ndryshon edhe agjendën e Izraelit.
Deri pak ditë më parë, bashkëpunëtorë të afërt të kryeministrit Netanyahu linin të kuptohej për sulme të reja izraelite, ndoshta ndaj objekteve të prodhimit të raketave, apo edhe ndaj Hezbollahut në Liban.
Tani prioritetet e administratës Trump janë të qarta: së pari ndryshimi i regjimit në Iran, dhe gjithçka tjetër duhet të presë.
Ka gjasa që Izraeli të kërkohet të veprojë në përputhje me këtë linjë, si në Iran ashtu edhe në Liban. Kjo vlen edhe për deklaratat publike.
Reza Pahlavi, djali i Shahut të rrëzuar, po përpiqet të përfitojë nga vakumi i krijuar, por do të ishte më mirë që anëtarët e kabinetit izraelit të qëndrojnë në hije dhe të mos përpiqen të marrin merita për zhvillimet në Iran.
Gjatë fundjavës, Netanyahu deklaroi në një intervistë se mbështet reduktimin gradual të ndihmës ushtarake amerikane për Izraelin brenda 10 vitesh.
Këto fjalë nuk erdhën rastësisht, por si përgjigje ndaj pritshmërive të shprehura nga Trump, i cili është shprehur disa herë i pakënaqur me investimet e mëdha amerikane në mbrojtjen e vendeve të tjera.
Izraeli nuk është për Trump një simbol provokues si NATO, por është e qartë se paketa e ardhshme e ndihmës ushtarake, që pritet të nënshkruhet këtë vit dhe të hyjë në fuqi nga 2028, nuk do të arrijë nivelin e 3.8 miliardë dollarëve në vit, si marrëveshja e vitit 2016 mes Obamës dhe Netanyahu-t.
Izraeli duhet të përshtatet me një realitet të ri. Nëse ky skenar materializohet, ai do të ketë pasoja problematike për epërsinë ushtarake të vendit ndaj rivalëve të tij, si dhe për mënyrën se si shpërndahet buxheti i shtetit, në përpjekjen për të balancuar nevojat e sigurisë me prioritetet e tjera urgjente.
